Thị trường quỹ đầu tư Việt Nam nhiều thách thức

Trong một báo cáo mới hơn cũng của Công ty này (ngày 5/6) về cập nhật kết quả hoạt động của hơn 100 quỹ đầu tư toàn cầu, LCF Rothschild cũng tái khẳng định, NAV của hầu hết các quỹ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đều tăng trưởng âm, nhất là các quỹ đầu tư tư nhân. Đơn cử, tính đến ngày 5/6/2012 quỹ PCA Vietnam Segregated Portfolio có mức chiết khấu so với NAV là -21,2% trong khi Vietnam Resource Investment là -27,5%…

thi-truong-quy-dau-tu-viet-nam-nhieu-thach-thuc

Trên thế giới, quỹ đầu tư có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển của thị trường chứng khoán. Lực lượng quỹ đầu tư thường chiếm 30-50% giá trị giao dịch thị trường, với tỷ lệ tương ứng trong việc nắm giữ cổ phần của các công ty đại chúng và niêm yết. Điều này hoàn toàn dễ hiểu bởi quỹ đầu tư sẽ giúp làm tăng nhanh tính ổn định của thị trường, góp phần tác động thay đổi phương thức quản trị doanh nghiệp… Trong khi đó, ở thị trường chứng khoán Việt Nam, sau hơn 10 năm phát triển, số lượng quỹ đầu tư vẫn còn khá khiêm tốn và chưa thực sự hấp dẫn được các nhà đầu tư.

Khó khăn kéo dài

Ra đời năm 2000, tính tới nay thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam đã trải qua rất nhiều giai đoạn thăng trầm và mang lại không ít “quả ngọt lẫn trái đắng” cho các quỹ đầu tư trong và ngoài nước. Đặc biệt, giai đoạn năm 2006-2007, TTCK Việt Nam tăng trưởng mạnh, rất nhiều quỹ đầu tư dạng đóng được thành lập và huy động vốn, tạo nhiều cơ hội đầu tư cho các nhà đầu tư (NĐT) trong và ngoài nước. Con số 6 tỷ USD chính là tổng tài sản các quỹ đầu tư vào TTCK Việt Nam trong giai đoạn này. Thời điểm đó, các chứng chỉ quỹ được giao dịch ở mức giá trên giá trị tài sản ròng/chứng chỉ quỹ rất cao.

Tuy nhiên, khi niềm vui của các quỹ đầu tư trong và ngoài nước chưa được “tày gang” thì bước sang năm 2008, cùng với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và tình hĩnh vĩ mô xấu đi nhanh chóng, TTCK Việt Nam chứng kiến chu kỳ giảm mạnh, giá các chứng chỉ quỹ đóng cũng theo đó mà giảm mạnh, thấp hơn rất nhiều so với giá trị tài sản ròng (NAV). Năm 2009, TTCK Việt Nam phục hồi nhờ vào các gói kích thích kinh tế của Chính phủ. Mặc dù giá của các chứng chỉ quỹ có phục hồi nhẹ, nhưng TTCK Việt Nam vẫn kém hấp dẫn so với các thị trường khác trong khu vực và trên thế giới. Tất nhiên, điều này khiến giá trị thị trường chứng chỉ quỹ tiếp tục suy giảm và mức chiết khấu (mức chênh lệch giữa giá các chứng chỉ quỹ và giá trị tài sản ròng của chứng chỉ quỹ) tiếp tục duy trì tại mức âm khá cao. Từ đó tới nay, tình trạng này vẫn chưa được cải thiện nhiều.

Theo báo cáo ngày 16/04/2012 của Công ty LCF Rothschilds (Anh), hiện tại Việt Nam đang có 32 quỹ đầu tư có tên tuổi và công khai thông tin đang hoạt động (còn khá nhiều quỹ đầu tư và NĐT tổ chức khác hoạt động ở trên thị trường song LCF Rothschilds không thể thu thập được số liệu trong báo cáo). Theo báo cáo này, đa số các quỹ hoạt động ở thị trường Việt Nam đều có thời gian hoạt động từ 5-10 năm và đầu tư vào nhiều dạng tài sản như: cổ phiếu, trái phiếu, đầu tư vốn trực tiếp, bất động sản, cơ sở hạ tầng và nguồn tài nguyên. Tổng giá trị tài sản ròng của các quỹ đầu tư tại thời điểm 16/04/2012 là: 4,1 tỷ USD. Như vậy, so với lúc đỉnh cao (có tổng tài sản lên tới 6 tỷ USD) thì tại thời điểm này rõ ràng tính trung bình các quỹ ngoại đã thua lỗ hơn 31%…

Theo nhiều chuyên gia, với lĩnh vực quản lý quỹ, NĐT thường dựa vào mức chiết khấu để xem xét tương lai của quỹ. Nếu mức chiết khấu âm lớn cho thấy tương lai không tốt đẹp của quỹ, ngược lại nếu mức chiết khấu lớn hơn 0 cho thấy tương lai của quỹ đó rất tốt. Số liệu gần đây cho thấy mặc dù TTCK Việt Nam đã phục hồi khá tốt nhưng giá trị chiết khấu vẫn còn âm rất lớn. Gần như tất cả các quỹ trên đều có mức chiết khấu âm, đặc biệt là quỹ DWS Vietnam Fund (do Deutsche Bank quản lý) âm tới mức -40,6%, chỉ duy nhất FTSE Vietnam Index ETF có mức chiết khấu dương bằng 2,2. Các quỹ nội địa đa số có mức chiết khấu gần – 30%, trừ VFMVFA (Quỹ đầu tư năng động của VFM) là có mức chiết khấu thấp nhất -22%.

Trong một báo cáo mới hơn cũng của Công ty này (ngày 5/6) về cập nhật kết quả hoạt động của hơn 100 quỹ đầu tư toàn cầu, LCF Rothschild cũng tái khẳng định, NAV của hầu hết các quỹ đầu tư nước ngoài tại Việt Nam đều tăng trưởng âm, nhất là các quỹ đầu tư tư nhân. Đơn cử, tính đến ngày 5/6/2012 quỹ PCA Vietnam Segregated Portfolio có mức chiết khấu so với NAV là -21,2% trong khi Vietnam Resource Investment là -27,5%…

Thách thức cho Việt Nam

Tính đến thời điểm hiện nay, số quỹ đầu tư thành lập mới ở Việt Nam rất ít. Ông Nguyễn Hoàng Hải, Tổng Thư ký Hiệp hội Các NĐT tài chính Việt Nam (VAFI) khẳng định trong 3 năm qua, không một công ty quản lý quỹ trong nước nào có khả năng huy động được vốn để thành lập quỹ đầu tư. Hơn nữa, đa số các quỹ hoạt động ở Việt Nam đều có thời hạn từ 5-10 năm. Như vậy, kể từ năm 2011 trở đi, các quỹ đầu tư sẽ chịu áp lực thoái vốn rất lớn (do đã hết hạn hoạt động). Nếu như điều kiện vĩ mô tốt lên, tỉ giá ổn định, TTCK không được cải thiện, chắc chắn áp lực thoái vốn sẽ nhiều hơn.

Bên cạnh đó, kết quả hoạt động của quỹ đầu tư tư nhân tại Việt Nam không tốt khiến các NĐT trở nên do dự trong việc rót vốn mới hoặc phải tạm lùi kế hoạch triển khai. Mới đây, Quỹ PENM III (Đan Mạch) cho biết đã được huy động thành công với số vốn lên tới 143,5 triệu USD để đầu tư vào các công ty tư nhân tại Việt Nam. Tuy nhiên, quỹ này chưa hề công bố kế hoạch giải ngân cụ thể. Mekong Capital, dù gắn bó khá lâu với Việt Nam song chưa thể huy động được quỹ mới có tên Mekong Enterprise Fund III như kế hoạch đề ra từ năm ngoái…

Điều đáng lo nhất hiện nay là Việt Nam đang phải đối mặt với các thị trường mới nổi trong khu vực để cạnh tranh thu hút dòng vốn này. Mới đây, thời báo Wall Street Journal (Mỹ) cho biết, Indonesia đang được ví như trung tâm của các nền kinh tế mới nổi và ngày càng thu hút sự quan tâm của các quỹ đầu tư. Khẳng định hoàn toàn có cơ sở khi mới đây, Công ty Nghiên cứu Thị trường Dealogic (Anh) cũng tiết lộ năm ngoái đã có hơn 650 triệu USD giao dịch đầu tư tư nhân được hoàn tất tại Indonesia và con số này có thể lên tới 1 tỉ USD trong vài năm tới. Các khoản đầu tư này chủ yếu rót vào các công ty tư nhân thuộc các ngành khai thác mỏ, hàng tiêu dùng, xây dựng cơ sở hạ tầng và tài chính. Mới đây, một quỹ đầu tư tư nhân của nước này cũng đang kỳ vọng nhận được hơn 1 tỉ USD khoản ủy thác đầu tư trong năm 2012 từ các NĐT ngoại…

Bên cạnh đó, với sự cải cách và hội nhập mạnh mẽ của Myanmar, thị trường mới nổi này đang trở thành đích đến mới của các NĐT ngoại nói chung và các quỹ đầu tư nói riêng. Một số thông tin mới đây cho thấy, Leopard Capital (quỹ đặt tại Campuchia), Bagan Capital (tại Hồng Kông) và Indochina Opportunities đang lên kế hoạch đầu tư hàng trăm triệu USD vào các công ty tư nhân của Myanmar trong năm 2012. Có thể nói, sự cạnh tranh từ các thị trường mới nổi trở thành một trong những mối thách thức lớn nhất đối với TTCK Việt Nam trong việc thu hút sự tham gia của các quỹ ngoại.

“Mở đường” cho quỹ đầu tư

Giải thích về tình trạng ì ạch trong kế hoạch gây quỹ mới, một số chuyên gia cho rằng, có thể bắt nguồn từ ba nguyên nhân chính, gồm: Chính sách vĩ mô hiện của Việt Nam vẫn còn bất cập, TTCK không ổn định và tăng trưởng kinh tế khu vực đang đi xuống. Bên cạnh đó, theo ông Nguyễn Hoàng Hải, một trong những nguyên nhân khiến số lượng quỹ đầu tư tại Việt Nam còn khiêm tốn là chính sách thuế cho quỹ đầu tư quá cao, thậm chí còn cao hơn rất nhiều so với các hình thức đầu tư CK trực tiếp không thông qua quỹ. Do đó, Việt Nam chưa tạo ra được nền tảng cho sự tồn tại và phát triển của ngành công nghiệp quản lý quỹ…

Nhiều chuyên gia cho rằng, nhằm tạo điều kiện thu hút nhiều vốn để thành lập nhiều quỹ đầu tư, TTCK tại các quốc gia phát triển thường ưu đãi về thuế đối với tổ chức, cá nhân khi đầu tư vào quỹ hơn hình thức đầu tư trực tiếp. Do đó, việc tính thuế đối với các quỹ đầu tư là NĐT cá nhân trong nước và nước ngoài khi đầu tư vào quỹ phải đảm bảo không cao hơn so với trực tiếp đầu tư vào chứng khoán. Mới đây, VAFI cũng đã kiến nghị Bộ Tài chính về cơ chế thuế cho các quỹ đầu tư trong nước. Theo đó, chỉ nên tính thuế chuyển nhượng 0,1% cho từng giao dịch chuyển nhượng chứng khoán; thuế lợi tức trái phiếu, lợi tức tiền gửi là 5%. Còn với đối tượng tổ chức trong nước sẽ áp dụng thuế khoán khi đầu tư vào quỹ và khi họ nhận được cổ tức, khoản này không phải chịu thuế thu nhập lần thứ 2. Phương pháp tính thuế này thể hiện sự bình đẳng tương đối về nghĩa vụ nộp thuế của NĐT cá nhân trong nước và nước ngoài, NĐT nước ngoài khi đầu tư vào quỹ so với hình thức trực tiếp đầu tư chứng khoán. Đây là kiến nghị quan trọng mà các cơ quan chức năng cần xét xét nhằm tạo sự hấp dẫn về hoạt động của các quỹ đầu tư trong và ngoài nước.

Trên thực tế, nhằm tạo điều kiện hoạt động của quỹ đầu tư nói chung và các quỹ mở nói riêng, ngày 16/12/2011, Bộ Tài chính cũng ban hành Thông tư số 183/2011/TT-BTC hướng dẫn thành lập và quản lý quỹ mở. Theo các chuyên gia trong lĩnh vực tài chính chứng khoán, động thái này đã từng bước mở ra cơ hội cho sự ra đời của các quỹ đầu tư chỉ số (ETFs) trong tương lai gần, góp phần thúc đẩy TTCK Việt Nam phát triển ổn định cả về lượng lẫn chất. Hiện tại ở Việt Nam đang có 2 quỹ ETF, gồm: Market Vectors Vietnam ETF, có tài sản 340 triệu USD (do Vaneck quản lý) và FTSE Vietnam Index ETF có tài sản 321 triệu USD (do Deutsche Bank quản lý). Mới đây, Ishare (một trong 3 đơn vị quản lý ETFs lớn nhất thế giới) đã có thông báo đang thành lập 1 quỹ ETF để đầu tư vào TTCK Việt Nam.

Dự báo, động thái trên của Bộ Tài chính và lộ trình tái cấu trúc TTCK cho thấy tới đây, cơ quan này sẽ có nhiều biện pháp tạo thuận lợi và tạo hấp lực hơn để các quỹ đầu tư nhiều hơn vào Việt Nam…